The role and prominence of the CultureLabs platform for WE-Hope Project

Building on the extensive know-how of the CultureLabs Consortium in participatory approaches and in addressing the needs of various target groups, the CultureLabs project reviews and compares participatory approaches and practices towards inclusion in the cultural field and beyond. Its participatory approaches focus on three major areas :

The first focuses on the needs and practices of institutions, primarily CH institutions but also government authorities, and civil organisations such as non-profit organisations and social enterprises, by collecting data via interviews and questionnaires from a broad network of stakeholders.

The second is concerned with the social integration/innovation needs and living grassroots heritage of the community, and especially of community groups that are marginalised and/or disconnected from dominant cultural heritage. Within this context, it focuses on immigrants communities and investigates a number of case studies referring to different micro-communities of this broad and heterogeneous target group.

In parallel with the above, a third area of focus investigates the role of technology as an inclusionary force and as a facilitator and mediator of participatory approaches in the fields of cultural heritage and social innovation.

Digital technologies underpin the way some forms of participation around heritage occur (for example through interactive exhibitions, but also via online discussions and content sharing/tagging) and provide means of reaching out, communicating and working together with stakeholders.

At the same time, the digital space mirrors many aspects of social exclusion and poses certain challenges with respect to its relation with material culture and physical space (i.e. when digital content and tools distract from or overshadow the actual heritage assets people readily enjoy), as well as with issues of access to digital tools and resources and digital literacy (i.e. when access requires certain tools or digital skills that certain groups might not have).

The CultureLabs platform utilizes ICT tools for interaction with and creative reuse of CH, tools that facilitate co-design and two-way interactions, and tools for reaching out to target audiences and engage them in dialogue. It also addresses socio-scientific sensitivities and assesses the effectiveness/suitability of ICT tools in different circumstances. An innovation to the state of the art regards the role of ICT for participation. Digital technologies are underpinning the way some forms of participation around heritage occur (for example through interactive exhibitions, but also via online discussions and content sharing/tagging) and provide means of reaching out to stakeholders. ICT platforms for cultural heritage are a lively area of study for disciplines such as human-computer interaction, information systems, digital humanities and digital heritage. Participatory approaches to the design of digital technologies for heritage have also been adopted, however they tend to be fairly limited “case study” examples, due to the difficulty of preserving the legacy of such projects in the long term. Challenges are also often posed by the demanding nature of facilitating co-design and participatory design teams in the long term when they bring together a wide variety of expertise, interests and skills.

The meSch project studied in detail how co-design and co-creation occur around the digital toolkit for tangible interactive exhibitions developed by the project. The meSch toolkit however, is not explicitly focused on participatory projects or exhibitions, nor on the social impact of CH.

In the Pluggy Project, a set of plug-in apps had the goal of fostering the involvement of citizens into CH activities, such as social networking and crowdsourcing. This project has done work with a clear focus on social engagement with heritage through ICTs: it has, however, no participatory framework as such, and has no explicit focus on issues of on exclusion and inclusion.

Other ICT toolkits for CH are aimed at the introduction of specific types of digital experiences and interactions, such as OpenExhibits for multi-touch installations, and CHESS, for authoring digital storytelling experiences of heritage through Virtual and Mixed Reality.

What distinguishes the CultureLabs platform is its holistic approach : it provides in a novel integrated way digital tools and services supporting the whole process of designing and realising participatory projects for social innovation in culture, from searching and discovering resources to facilitating collaboration of diverse stakeholders as well as to engaging users through innovative ways of interacting with CH. Although there exist the aforementioned ICT tools for (at least partially) supporting these different needs individually, the CultureLabs platform is unique in that it integrates them in a systematic, holistic and user-friendly way.

Another important aspect distinguishing the Culture Labs framework and toolkits from other digital/online platforms is that it appeals to both institutional stakeholders and community members, seeing them both as culture carriers and producers that are engaged in dialogue and mutual exchange. At the same time, it keeps a clear distinction of roles and separation between different layers of services, access levels and communication channels. Furthermore (without excluding proprietary resources), the vast majority of Culture Labs’ pool of ingredients and the accompanying added-value facilities will be open, shared and made available for others to use and improve on. The platform is addressed not only to CH institutions/actors but is a shared space that appeals also to different stakeholder groups, from creative individuals and software developers to community associations, who can reuse its resources and services but also contribute with their own material. Overall, in terms of service innovation, as far as we are aware, there exist no platform that provides template-based digital services that assist CH institutions and other stakeholders to design their own projects-recipes for social impact and create custom online spaces where they can publish and organise information specific to their implementation. By cultivating and expanding participatory engagement in CI operations for reaching diverse societal goals, CultureLabs paves the way for participatory governance of cultural heritage.

Within this context, CultureLabs reserves a dual role for ICT : on one hand it focuses on aspects related to efficient and inclusive governance, in the sense of tools facilitating the collaborative design and operation of participatory projects, information exchange and structuring, and collective decision making; on the other hand, it seeks to investigate the use of digital services and tools that can offer to community members novel experiences for interaction with CH, creative reuse, enrichment and co-creation.

This article was written by George Marandianos, Vassilis Tzouvaras, Eirini Kaldeli from NTUA.

Photo by Alan Levine - PxHere.

Ελληνική έκδοση: Ο ρόλος και η σπουδαιότητα της πλατφόρμας Culture Labs για το έργο WE-Hope

Αξιοποιώντας την εκτεταμένη τεχνογνωσία της κοινοπραξίας CultureLabs σε συμμετοχικές προσεγγίσεις και καλύπτοντας τις ανάγκες των διαφόρων ομάδων στόχων, η πλατφόρμα του Culture Labs επανεξετάζει και συγκρίνει συμμετοχικές προσεγγίσεις και πρακτικές για την ένταξη στον πολιτιστικό τομέα και πέραν αυτού. Οι συμμετοχικές προσεγγίσεις της πλατφόρμας εστιάζονται σε τρεις βασικούς τομείς: Ο πρώτος εστιάζεται στις ανάγκες και τις πρακτικές των οργανισμών , κυρίως αυτών της πολιτισμικής κληρονομιάς, αλλά και των κρατικών αρχών, των πολιτικών οργανισμών όπως τις μη κερδοσκοπικές οργανώσεις και τις κοινωνικές επιχειρήσεις, συλλέγοντας δεδομένα μέσω συνεντεύξεων και ερωτηματολογίων από ένα ευρύ δίκτυο ενδιαφερομένων. Ο δεύτερος τομέας αφορά τις ανάγκες κοινωνικής ένταξης-καινοτομίας και την ζωντανή λαϊκή κληρονομιά της κοινότητας, και ιδίως των κοινοτικών ομάδων που είναι περιθωριοποιημένες και αποσυνδεδεμένες από την επικρατούσα πολιτισμική κληρονομιά. Στο πλαίσιο αυτό, εστιάζεται σε μεταναστευτικές κοινότητες και διερευνά μία σειρά απο μελέτες για περιπτώσεις που αφορούν διάφορες μικρο-κοινότητες που εμπίπτουν σε αυτή την ευρύτερη και ετερογενή ομάδα-στόχο. Παράλληλα με τα ανωτέρω, ένας τρίτος τομέας ενδιαφέροντος διερευνά τον ρόλο της τεχνολογίας ώς καταληκτικής δύναμης και ως μεσολαβητή των συμμετοχικών προσεγγίσεων στους τομείς της πολιτισμικής κληρονομιάς και της κοινωνικής καινοτομίας. Μία καινοτομία στην τεχνολογική υπεροχή αφορά τον ρόλο των ΤΠΕ στην συμμετοχή. Οι ψηφιακές τεχνολογίες ενισχύουν τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνουν χώρα ορισμένες μορφές συμμετοχής σχετικές με την πολιτισμική κληρονομιά ( για παράδειγμα, μέσω διαδραστικών εκθέσεων , αλλά και μέσω διαδικτυακών συζητήσεων και διαδικασίας ανταλλαγής περιεχομένου/χαρακτηρισμού) και παρέχουν τον τρόπο για την προσέγγιση, την επικοινωνία και τη συνεργασία με τους ενδιαφερομένους. Ταυτόχρονα , ο ψηφιακός χώρος αντικατοπτρίζει πολλές πτυχές του κοινωνικού αποκλεισμού και θέτει ορισμένες προκλήσεις όσον αφορά την σχέση του με την υλική κουλτούρα και τον φυσικό χώρο (δηλ. Όταν το ψηφιακό περιεχόμενο και τα εργαλεία αποσπούν την προσοχή ή επισκιάζουν τους πόρους της πολιτισμικής κληρονομιάς που οι άνθρωποι μπορούν να έχουν στην διάθεσή τους άμεσα,) καθώς επίσης και προσκλήσεις με ζητήματα πρόσβασης σε ψηφιακά εργαλεία , σε πόρους και ψηφιακό γραμματισμό (δηλαδή όταν η πρόσβαση απαιτεί ορισμένα εργαλεία ή ψηφιακές δεξιότητες που ορισμένες ομάδες μπορεί να μην έχουν.)

Η πλατφόρμα CultureLabs χρησιμοποιεί εργαλεία ΤΠΕ για την αλληλεπίδραση και τη δημιουργική επαναχρησιμοποίηση της πολιτισμικής κληρονομιάς, εργαλεία που διευκολύνουν τον συνσχεδιασμό και τις αμφίδρομες αλληλεπιδράσεις, καθώς και εργαλεία για την προσέγγιση του στοχευμένου κοινού και την συμμετοχή του σε διάλογο. Εξετάζει επίσης τις κοινωνικοεπιστημονικές ευαισθησίες και αξιολογεί την αποτελεσματικότητα-καταλληλότητα των εργαλείων ΤΠΕ υπό διαφορετικές συνθήκες.

Οι πλατφόρμες ΤΠΕ για την πολιτισμική κληρονομιά αποτελούν ένα ζωντανό πεδίο διερεύνησης για κλάδους όπως η αλληλεπίδραση ανθρώπου-μηχανής, τα συστήματα πληροφοριών, τις ψηφιακές ανθρωπιστικές επιστήμες και την ψηφιακή κληρονομιά. Έχουν επίσης υιοθετηθεί συμμετοχικές προσεγγίσεις στο σχεδιασμό ψηφιακών τεχνολογιών για την πολιτισμική κληρονομιά, ωστόσο τείνουν να είναι αρκετά περιορισμένα παραδείγματα “μελέτης κατα περίπτωση”, λόγω της δυσκολίας διατήρησης της κληρονομιάς αυτών των έργων μακροπρόθεσμα. Οι προκλήσεις συχνά προκύπτουν και από την απαιτητική φύση της βοήθειας που πρέπει να δωθεί σε ομάδες συνσχεδιασμού και συμμετοχικού σχεδιασμού σε μακροχρόνιο πλαίσιο όταν αυτές συγκεντρώνουν μία μεγάλη ποικιλία τεχνογνωσίας, ενδιαφερόντων και δεξιοτήτων. Το έργο meSch μελέτησε λεπτομερώς τον τρόπο με τον οποίο συμβαδίζει ο σχεδιασμός και η συν-δημιουργία στα ψηφιακά εργαλεία που σχετίζονται με τις εμφανείς στην αλληλεπίδραση εκθέσεις που αναπτύχθηκαν από το έργο. Ωστόσο, τα εργαλεία meSch δεν εστιάζονται ξεκάθαρα σε συμμετοχικά έργα ή εκθέσεις, ούτε στο κοινωνικό αντίκτυπο που έχει η πολιτισμική κληρονομιά . Στο Pluggy Project, ένα σύνολο από εφαρμογές προσθέτων είχε ως στόχο την προώθηση της συμμετοχής των πολιτών σε δραστηριότητες πολιτισμικής κληρονομιάς , όπως η κοινωνική δικύωση και o πληθοπορισμός. Αυτό το πρότζεκτ έχει κάνει δουλειά με σαφή έμφαση στην κοινωνική ανάμειξη με την πολιτισμική κληρονομιά μέσω των ΤΠΕ. Ωστόσο , δεν διαθέτει συμμετοχικό πλαίσιο λειτουργίας, και ως εκ τούτου, δεν έχει εστιάζει αναλυτικά σε θέματα αποκλεισμού και κοινωνικής ένταξης. Άλλα εργαλεία ΤΠΕ για την πολιτισμική κληρονομιά στοχεύουν στην εισαγωγή συγκεκριμένων τύπων ψηφιακών εμπειριών και αλληλεπιδράσεων, όπως το OpenExhibits για εγκαταστάσεις με υποδομή πολλαπλής αφής, και το CHESS , που στόχο έχει την δημιουργία ψηφιακών εμπειριών από αφηγήσεις ιστοριών πολιτισμικής κληρονομιάς μέσω της εικονικής και μικτής πραγματικότητας. Αυτό που διαχωρίζει την πλατφόρμα CultureLabs από τις ανωτέρω είναι η ολιστική της προσέγγιση : παρέχει με καινοτόμο ολοκληρωμένο τρόπο ψηφιακά εργαλεία και υπηρεσίες που υποστηρίζουν ολόκληρη την διαδικασία σχεδιασμού και υλοποίησης συμμετοχικών έργων για την κοινωνική καινοτομία στον πολιτισμό, από την αναζήτηση και την ανακάλυψη πόρων έως την διευκόλυνση στην συνεργασία διαφορετικών ενδιαφερόμενων μερών, καθώς και την συμμετοχή χρηστών μέσω καινοτόμων τρόπων αλληλεπίδρασης με την πολιτισμική κληρονομιά. Αν και υπάρχουν τα προαναφερθέντα εργαλεία ΤΠΕ για , τουλάχιστον εν μέρει, την υποστήριξη αυτών των διαφορετικών αναγκών μεμονωμένα, η πλατφόρμα CultureLabs είναι μοναδική, καθώς τα ενσωματώνει με έναν συστηματικό , ολιστικό και φιλικό προς τον χρήστη τρόπο.

Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο που διακρίνει το πλαίσιο λειτουργίας του Culture Labs και τα εργαλεία του , απο άλλες ψηφιακές-διαδικτυακές πλατφόρμες, είναι ότι απευθύνεται τόσο στα θεσμικά ενδιαφερόμενα μέλη όσο και στα μέλη της κοινότητας, βλέποντας και τους δύο ως φορείς πολιτισμού και παραγωγούς που εμπλέκονται σε διάλογο και αμοιβαία ανταλλαγή. Ταυτόχρονα, διατηρεί μία σαφή διάκριση στους ρόλους και στον διαχωρισμό μεταξύ των διαφορετικών επιπέδων υπηρεσιών, των επιπέδων πρόσβασης και των διαύλων επικοινωνίας. Επιπλέον, χωρίς να αποκλείονται οι ιδιόκτητοι πόροι, η συντριπτική πλειοψηφία των συστατικών του CultureLabs και οι παροχές προστιθέμενης αξίας που συνοδεύουν τα συστατικά αυτά, θα είναι ανοικτές, κοινές και διαθέσιμες και άλλους προς χρήση αλλά και βελτίωση. Η πλατφόρμα δεν απευθύνεται μόνο σε ιδρύματα και φορείς της πολιτισμικής κληρονομιάς, αλλά είναι είνας κοινός χώροςπου έχει επίσης απήχηση σε διάφορες ομάδες ενδιαφερομένων, από δημιουργούς και προγραμματιστές λογισμικού , έως κοινοτικούς συλλόγους, που μπορούν να επαναχρησιμοποιήσουν τους πόρους και τις υπηρεσίες της αλλά επίσης και να συνεισφέρουν με το δικό τους υλικό. Συνολικά, όσον αφορά την καινοτομία στον τομέα των υπηρεσιών, απ' όσο γνωρίζουμε, δεν υπάρχει καμμία πλατφόρμα που να παρέχει ψηφιακές υπηρεσίες βασισμένες σε πρότυπα, που να βοηθούν οργανισμούς πολιτισμικής κληρονομιάς και άλλους ενδιαφερόμενους στο να σχεδιάσουν τα δικά τους έργα-συνταγές για το κοινωνικό αντίκτυπο, και να δημιουργήσουν προσαρμοσμένους διαδικτυακούς χώρους όπου μπορούν να δημοσιεύσουν και να οργανώσουν πληροφορίες σχετικές με την υλοιποίησή τους . Καλλιεργώντας και επεκτείνοντας την συμμετοχική ανάμειξη πολιτισμικών οργανισμών για την επίτευξη ποικίλλων κοινωνικών στόχων, το CultureLabs ανοίγει τον δρόμο για την συμμετοχική διεύθυνση στην πολιτισμική κληρονομιά.

Στο πλαίσιο αυτό, το CultureLabs διατηρεί διπλό ρόλο για τις ΤΠΕ : αφενός, επικεντρώνεται σε πτυχές που σχετίζονται με την αποτελεσματική και χωρίς αποκλεισμούς διακυβέρνηση, υπο την έννοια των εργαλείων που διευκολύνουν τον συλλογικό σχεδιασμό και την λειτουργία των συμμετοχικών έργων, την ανταλλαγή πληροφοριών ,την κατασκευή υποδομών και την συλλογική λήψη αποφάσεων, αφετέρου επιδιώκει να διερευνήσει την χρήση ψηφιακών υπηρεσιών και εργαλείων που μπορούν να προσφέρουν στα μέλη της κοινότητας νέες εμπειρίες για την αλληλεπίδραση με την πολιτισμική κληρονομιά, την δημιουργική επαναχρησιμοποίηση , τον εμπλουτισμό και την συνδημιουργία.

Το άρθρο αυτό γράφτηκε από : Γιώργο Μαρανδιανό, Βασίλη Τζουβάρα, Ειρήνη Καλδέλη, Ε.Μ.Π.

Version française: Le role et l’importance de la plateforme Culture Labs pour le projet WE-Hope

En se fondant sur le savoir-faire élargi du Consortium de CultureLabs en matière d’approches participatives et de prise en compte des différents publics cibles, le projet CultureLabs analyse et compare des approches et des pratiques participatives en faveur de l’inclusion dans le domaine culturel et au-delà. Ces approches participatives concernent principalement sur trois grands domaines:

Le premier se concentre sur les besoins et pratiques des institutions, d’abord les institutions du domaine du patrimoine culturel mais aussi les autorités gouvernementales et les organisations civiles comme les associations à but non lucratif et les entreprises sociales, en collectant des données via des entretiens et questionnaires venant d’un réseau regroupant de nombreux acteurs.

Le second concerne l’intégration sociale / les besoins en matière d’innovation et du Patrimoine des communautés, et surtout des communautés qui sont marginalisées ou déconnectées du Patrimoine culturel prédominant. Dans ce contexte, le projet s’intéresse aux communautés immigrantes et étudie des cas issus de différentes micro-communautés de cette cible large et hétérogène.

En parallèle, un troisième domaine se concentre sur le rôle de la technologie comme un atout majeur pour l’inclusion et comme facilitatrice et médiatrice pour des approches participatives dans les domaines du patrimoine culturel et de l’innovation sociale.

Les technologies numériques soutiennent l’émergence de certaines formes de participation au Patrimoine (par exemple grâce aux expositions interactives, mais aussi aux discussions en ligne et au partage de contenu et système de tags) et fournissent les moyens d’atteindre, de communiquer et de travailler avec les acteurs.

En même temps, l’espace numérique reflète de nombreux aspects de l’exclusion sociale et pose certains problèmes en ce qui concerne la relation à la culture matérielle et à l’espace physique (c’est à dire lorsque le contenu et les outils numériques distraient ou font de l’ombre au Patrimoine matériel que le public apprécie également volontiers), comme des problèmes d’accès aux outils numériques et ressources ainsi que d’habilité numérique (c’est-à-dire lorsque l’accès requiert certains outils ou compétences numériques que certains publics cibles pourraient ne pas avoir).

La plateforme CultureLabs utilise les outils des TIC (Technologies de l’Information et de la Communication) pour l’interaction et la réutilisation créative du patrimoine culturel, les outils pour faciliter la co-conception et les interactions réciproques, et les outils pour atteindre les publics cibles et débuter le dialogue avec eux. Elle s’adresse également aux sensibilités sociales et scientifiques et évalue l’efficacité / l’adéquation des outils des TIC dans des contextes différents.

Le role des TIC présente plusieurs nouveautés au regard de l’état de l’art. Les technologies numériques soutiennent certaines formes de participation dans le domaine du Patrimoine (par exemple par des expositions interactives, mais aussi par les discussions en ligne et le partage de contenu et le système de tags) et fournissent les moyens d’atteindre les acteurs. Les plateformes des TIC pour le Patrimoine culturel sont un domaine d’étude riche pour des disciplines comme les interactions homme-machine, les systèmes d’information, les humanités numériques et le patrimoine numérique. Les approches participatives à la conception de technologies numériques sont aussi adoptées dans le domaine du Patrimoine, cependant elles restent limitées à des « études de cas », en raison de la difficulté de préserver le legs de tels projets sur le long terme. La nature exigente de la co-conception et la conception participative pose également de nombreux défis sur le long terme pour les équipes qui rassemblent des domaines de compétences, d’intérêts et d’expertises variés.

Le projet meSch étudiait en détail comment la co-conception et la co-création étaient intégrées dans la boite à outils numérique pour des expositions interactives développées par le projet. La boite à outils de meSch cependant, n’était pas explicitement centrée sur des projets participatifs ou des exposition, ni sur l’impact social du Patrimoine Culturel.

Dans le projet Pluggy, un groupe d’applications plug-in a été conçu dans le but d’encourager l’implication des citoyens dans les activités liées au Patrimoine Culturel, comme de participer au sein d’un réseau social ou à du crowdsourcing. Ce projet a travaillé en ayant à l’esprit une implication sociale avec le Patrimoine à travers les TIC; cependant, il n’avait pas de dimension participative en tant que telle, ni d’attention spécifique portée aux problématiques d’inclusion/exclusion.

Les autres boites à outils des TIC pour le Patrimoine Culturel sont destinées à introduire des types spécifiques d’expériences numériques ou d’intéractions, comme OpenExhibits pour des installations tactiles, et CHESS, pour l’écriture d’expériences de récits numériques du Patrimoine à travers la Réalité virtuelle et la Réalité Mixte.

La plateforme CultureLabs se distingue par son approche holistique : elle fournit de manière innovante des outils numériques et des services soutenant le processus de conception et la réalisation de projets participatifs pour l’innovation sociale dans le domaine culturel, de la recherche et la découverte de ressources pour faciliter la collaboration entre différents acteurs comme pour engager les utilisateurs par de nouvelles façons d’interagir avec le Patrimoine Culturel. Bien qu’il existe les outils des TIC susmentionnés pour (au moins partiellement) répondre à ces différents besoins séparément, la plateforme CultureLabs est unique parce qu’elle les intègre dans une approche systématique, holistique et user-friendly.

Le système et les boites à outils de CultureLabs se distinguent d’autres plateformes numériques / en ligne car la plateforme fait appel à la fois à des acteurs institutionnels et aux membres d’une communauté, les considérant à la fois comme des porteurs de Culture et des producteurs engagés dans le dialogue et l’échange mutuel. En même temps, elle maintient une distinction nette entre les rôles de chacun et une séparation entre les différents services, niveaux d’accès et canaux de communication. De plus, (sans exclure les ressources propriétaires) la grande majorité des éléments et équipements facilitateurs seront ouverts, partagés et libres d’accès pour être améliorés. La plateforme s’adresse aux institutions culturelles et patrimoniales et à leurs acteurs mais elle est aussi un espace de partage qui doit attirer différents groupes, qu’ils soient créatifs, développeurs ou membres d’associations, qui peuvent réutiliser ses ressources et services mais également contribuer.

Dans l’ensemble, en termes d’innovation et de service, d’après ce que nous savons, il n’existe pas de plateforme qui fournisse des services numériques fondés sur des modèles précis qui aident les institutions patrimoniales et culturelles et autres acteurs à concevoir leur propres méthodes et projets pour avoir un effet social et créer des espaces en lignes personnalisés où ils peuvent publier et organiser les informations spécifiques à leur mise en œuvre. En cultivant et en étendant l’engagement participatif dans les actions menées par les institutions culturelles pour atteindre des objectifs sociétaux, CultureLabs trace la voie pour une administration participative du Patrimoine Culturel.

Dans ce contexte CultureLabs réserve un double rôle aux TIC : d’un côté elle se concentre sur les aspects liés à une administration efficace et inclusive, dans le sens où les outils facilitent la conception collaborative et l’action au sein de projets participatifs, l’échange et la structure des informations, et la prise de décision collective ; d’un autre côté, elle cherche à étudier l’usage des services et outils numériques qui peuvent offrir aux membres de la communauté de nouvelles expériences pour interagir avec le Patrimoine Culturel, la réutilisation de façon créative, l’enrichissement et la co-création.

Cet article a été écrit par George Marandianos, Vassilis Tzouvaras, Eirini Kaldeli, de NTUA.

Il ruolo e l'importanza della piattaforma CultureLabs per il progetto WE-Hope

A partire dalla vasta esperienza posseduta dai partner di CultureLabs su come è possibile mettere in pratica approcci partecipativi rispettando le esigenze dei diversi attori coinvolti, il progetto analizza e confronta gli le pratiche e gli approcci partecipativi rivolti a favorire l'inclusione nel settore culturale. Tali approcci si concentrano su tre aree principali.

La prima si focalizza sui bisogni e sulle pratiche delle istituzioni pubbliche, principalmente quelle culturali, ma anche gli enti governativi, le organizzazioni senza scopo di lucro e le imprese sociali, raccogliendo, attraverso interviste e questionari, dati da un'ampia rete di stakeholder.

La seconda riguarda le diverse esigenze di integrazione e di innovazione sociale con la cultura caratteristica della specifica comunità, considerando in particolare i gruppi emarginati o non legati alla cultura dominante. In questo contesto, la ricerca si concentra sulle comunità di immigrati e analizza una serie di esempi relativi alle diverse micro-comunità di un ampio ed eterogeneo numero di individui.

In parallelo, la terza area di interesse indaga il ruolo delle tecnologie come forza per animare l’inclusione, e come possano svolgere il ruolo di facilitatore e mediatore di approcci partecipativi in campo culturale e dell'innovazione sociale.

Le tecnologie digitali sono sempre più utilizzate nell’attuazione di diverse forme di partecipazione (per esempio l’organizzazione di mostre interattive, ma anche discussioni online e la condivisione di contenuti) e forniscono uno strumento per raggiungere, comunicare e lavorare insieme con tutti gli attori coinvolti.

Allo stesso tempo, il mondo digitale rispecchia molti aspetti dell'esclusione sociale del mondo reale e presenta alcune criticità con la cultura e gli spazi “reali” (per esempio quando gli strumenti digitali tolgono visibilità al patrimonio culturale materiale), oppure per i problemi legati all’accesso all’alfabetizzazione e agli strumenti digitali (quando sono richiesti determinati strumenti o abilità che alcuni gruppi possono non avere).

La piattaforma Culture Labs utilizza strumenti informatici per l'interazione creativa con il patrimonio culturale, strumenti che facilitano la progettazione partecipata e la condivisione di mezzi per raggiungere i destinatari e coinvolgerli nel dialogo. Affronta anche temi etici socio-scientifici e valuta l'efficacia e l'idoneità degli strumenti informatici in determinate situazioni pratiche.

Un tema di grande attualità è quella del ruolo delle tecnologie dell’informazione come mezzo per favorire la partecipazione. Le tecnologie digitali facilitano alcune forme di partecipazione e forniscono strumenti per raggiungere i gruppi a cui ci vogliamo rivolgere. Le piattaforme per il patrimonio culturale sono una vivace area di studio per diverse discipline, per esempio l'interazione tra uomo e computer, i sistemi informativi, il patrimonio culturale e le discipline umanistiche digitali. Sono stati adottati diversi approcci partecipativi per la progettazione di tecnologie digitali per il patrimonio, tuttavia spesso tendono a essere esempi di “casi studio” piuttosto limitati, a causa della difficoltà di utilizzare i risultati di questi progetti anche a lungo termine. Il problema spesso nasce dall’esigenza di aiutare chi lavora sui temi della progettazione partecipativa, soprattutto quando sono presenti un'ampia varietà di competenze, interessi e abilità.

Il progetto meSch ha studiato come è possibile lavorare in modalità di co-design e co-creazione utilizzando il toolkit per mostre interattive sviluppato dal progetto. Va d’altra parte ricordato che il toolkit meSch non è nato esplicitamente per progetti partecipativi, mostre, o l'impatto sociale del patrimonio cultura.

Il progetto Pluggy ha invece sviluppato una serie di plug-in, con l'obiettivo di favorire il coinvolgimento dei cittadini nelle attività culturali, come il social networking e il crowdsourcing. Questo progetto si è concentrato sull'impegno sociale favorito dall’uso dell’informatica, ma non si concentra esplicitamente sugli aspetti di esclusione e inclusione.

Altri toolkit per il patrimonio culturale sono finalizzati all'utilizzo di specifiche tecniche digitali, come OpenExhibits per installazioni multi-touch e CHESS per la creazione di narrazioni digitali attraverso la Virtual and Mixed Reality.

Ciò che contraddistingue la piattaforma Culture Labs è il suo approccio olistico: essa fornisce infatti strumenti e servizi digitali innovativi, a supporto dell'intero processo di ideazione e realizzazione di progetti partecipativi per l'innovazione sociale nella cultura: dalla ricerca di risorse, al supporto alla collaborazione di diversi stakeholder per il coinvolgimento degli utenti attraverso modi innovativi di interagire con il patrimonio culturale. Sebbene siano presenti molteplici strumenti informatici per rispondere (almeno parzialmente) a queste diverse esigenze, la piattaforma CultureLabs è l’unica a integrare tutti questi aspetti in modo sistematico, olistico e di facile utilizzo.

Un altro aspetto importante che distingue Culture Labs da altre piattaforme online, è che essa coinvolge sia gli stakeholder istituzionali che i diversi membri della comunità, visti sia come portatori di cultura che come attori impegnati nel dialogo e nel reciproco scambio. Allo stesso tempo, mantiene una chiara distinzione dei ruoli e dei diversi livelli di servizi, accessi e canali di comunicazione. Inoltre, la maggior parte degli elementi di Culture Labs e le relative strutture sono aperti, condivisi e resi disponibili ad altri sviluppatori per utilizzarli e migliorarli. La piattaforma non si rivolge solo alle istituzioni culturale, ma è uno spazio condiviso aperto anche a diversi gruppi di stakeholder - artisti creativi, sviluppatori di software o associazioni di comunità - che possono utilizzare le sue risorse e servizi, ma anche arricchirle con il proprio materiale. Per quanto è a nostra conoscenza, in termini di innovazione dei servizi, non esistono altre piattaforme capaci di fornire servizi che assistono le istituzioni culturali e gli altri attori coinvolti per progettare attività per l'impatto sociale e per creare spazi personalizzati dove sia possibile pubblicare e organizzare informazioni utili per favorire la loro attuazione. Coltivando ed estendendo l'impegno partecipativo rivolto a raggiungere diversi obiettivi sociali, Culture Labs apre la strada alla governance partecipativa del patrimonio culturale.

In questo contesto, Culture Labs riserva un duplice ruolo alle tecnologie dell’informazione: da un lato si concentra sugli aspetti relativi a una governance efficiente e inclusiva, nel senso di strumenti che facilitano la progettazione e il funzionamento collaborativo di progetti partecipativi, lo scambio e la strutturazione di informazioni e il processo decisionale collettivo. Dall'altro, cerca di analizzare l'uso di servizi e strumenti digitali che possano offrire ai membri di una specifica comunità nuove opportunità per interagire con il patrimonio culturale, utilizzarlo in modo creativo, arricchirlo e co-creare nuovi contenuti.

Questo articolo è stato scritto da George Marandianos, Vassilis Tzouvaras, Eirini Kaldeli, di NTUA.

WE-Hope project runs from October 2019 to September 2022.

Do you want to stay informed of the progress of the projects, our events and initiatives? Please enter your email address to receive our newsletter!

© 2020 by WE-Hope project. 

This site was designed with the
website builder. Create your website today.
Start Now